Obrady otworzył ks. Emanuele De Maria, dyrektor dzieła, który odczytał fragment ze Wspomnień Księdza Bosko dotyczących jego doświadczeń związanych z pobytem w więzieniu. Było to silne odwołanie do korzeni salezjańskiego systemu prewencyjnego i wartości dostrzeżenia w każdym młodym człowieku czegoś więcej niż tylko błędu czy występku. Ks. De Maria przedstawił następnie samo “Borgo”, zaangażowanie tego ośrodka na polu edukacyjnym i wychowawczym na tym terenie, a także zaproszone instytucje, podkreślając pilną potrzebę sojuszu między wszystkimi podmiotami społecznymi.
ZOBACZYĆ MŁODYCH LUDZI BEZ MASKI
W swoim wystąpieniu Alessandro Iannini, kierownik działu edukacyjnego ds. marginalizacji i trudnej sytuacji społecznej „Rimettere le Ali” (Przywrócić skrzydła) w “Borgo Ragazzi Don Bosco”, przybliżył ideę powstania i działalności Ośrodka dla Nieletnich i przyjęcie do niego pierwszych chłopców z zakładu karnego, stwierdzając w kontekscie głównego tematu sympozjum: „Trzeba umieć dostrzec młodzież bez maski, którą wszyscy widzą, ponieważ często skupiamy się na tym, co robią młodzi ludzie, nie zastanawiając się nad tym, co noszą w sobie”.
Stąd też skierował apel do różnych instytucji o odważne zainwestowanie w edukację i profilaktykę, zwłaszcza w tym historycznym momencie, w którym debata publiczna wydaje się skupiać głównie na bezpieczeństwie i represjach. Apel ten został już wystosowany w 2022 r. podczas konferencji „I ragazzi sono di chi arriva prima” (Młodzież należy do tego, kto dotrze do niej pierwszy): nie można pozostawać biernym, trzeba „dotrzeć jako pierwszy” do młodzieży, stosując politykę młodzieżową, która będzie odpowiednia dla jej rozwoju.
TERYTORIUM I ODPOWIEDZIALNOŚĆ INSTYTUCJI
Giuseppe Battaglia, radny zajmujący się sprawami związanymi z przedmieściami miasta Rzymu, uznał “Borgo Ragazzi Don Bosco” za bardzo ważną instytucję zajmującą się dziećmi i młodzieżą, a to również ze względu na jej historię, dziedzictwo Księdza Bosko i profesjonalizm edukacyjny, który ją wyróżnia.
Podobnego zdania jest Giovanni Battista Impagliazzo, radny ds. polityki młodzieżowej miasta Rzym, który określił “Borgo” jako „miejsce ludzkie, dom dla wszystkich, zwłaszcza dla tych, którzy czują się wyobcowani”.
SOJUSZ EDUKACYJNY: KONKRETNA ODPOWIEDŹ WSPÓLNOTY
Ze swojej strony ks. Francesco Preite, prezes “Salesiani per il Sociale”, widzi w “Borgo Ragazzi don Bosco” doskonałość włoskiej salezjańskości, podkreślając, że odkrycie ludzkiej twarzy przestępczości nieletnich oznacza przywrócenie godności człowiekowi. „Represje nie są rozwiązaniem – stwierdził. Wykrywacz metalu nie eliminuje dewiacji. Trzeba zapobiegać, wychowywać, towarzyszyć”. I sojusz edukacyjny właśnie to oznacza: połączenie środków, kompetencji i odpowiedzialności w celu zbudowania systemu sprzyjającego integracji.
PRZESTĘPCZOŚĆ DZISIAJ: PUSTKA, STADNOŚĆ, ZAWSTYDZENIE
Silvio Ciappi, kryminolog kliniczny i psychoterapeuta, dokonał następnie pogłębionej analizy współczesnej przestępczości nieletnich. “Często – wyjaśnił – nie chodzi o dzieciaki, którym niczego nie brakuje, ale o ludzi młodych pozornie zintegrowanych, ale którzy jednak żyją w głębokiej emocjonalnej i relacyjnej pustce”.
„Nie ma zgniłych jabłek, ale jabłka w zgniłym pojemniku” – kontynuował, odnosząc się do społeczeństwa, które sprzyja stadności, nudzie, zawstydzeniu, trudnościom w skupieniu uwagi i obsesji na punkcie wyników. W tym kontekście porażka staje się nie do zniesienia i przekształca się w zemstę. Jedyną możliwą odpowiedzią jest odbudowa społeczności rozumianej jako civitas, bazującej na prawdziwych relacjach, spotkaniach, łagodności i współodpowiedzialności. Jako miejsce, w którym można na nowo odkryć szczęście i różnorodność, angażując „głowę, ręce i serce” w edukację.
WYCHOWANIE JAKO WYBÓR ŻYCIA
Pisarz i nauczyciel Eraldo Affinati podzielił się potem swoim osobistym i pedagogicznym świadectwem: „Zostałem wychowawcą, ponieważ byłem niespokojnym chłopcem”. Odwołując się wyraźnie do systemu prewencyjnego Księdza Bosko, podkreślił potrzebę bycia jednocześnie przyjacielem i nauczycielem: zdolnym do zrozumienia bólu młodego człowieka, ale także do wskazania mu pewnych granic.
Według Affinatiego, wychowawca to wiarygodny świadek, „artysta czasu wolnego”, zdolny do skupiania uwagi w nieformalnych momentach i towarzyszenia nastolatkom w ich wewnętrznej przygodzie. Tylko wtedy, gdy młody człowiek czuje się naprawdę kochany, może zaufać i powierzyć się. Stąd nawiązanie do „Wioski Edukacyjnej” papieża Franciszka: wspólnoty wychowawczej, która wspólnie zajmuje się młodzieżą.
SPOJRZENIE “OD WEWNĄTRZ” NA ZAKŁAD KARNY DLA NIELETNICH
Ostatnie wystąpienie przed południem miał ks. Silvano Oni SDB, kapelan zakładu karnego dla nieletnich „Ferrante Aporti” w Turynie, który przedstawił to więzienie „od środka”, co dotyczyło nie tylko wnętrza samej instytucji więziennej, ale przede wszystkim wnętrza przebywających tam młodych osadzonych.
Ks. Oni zwrócił uwagę na wady systemu więziennictwa: przepełnienie, braki strukturalne i silna tendencja do represyjnych reakcji. Stwierdził, że wielu z tych młodych ludzi nigdy nie miało nikogo, kto pomógłby im ukształtować sumienie; mają trudności ze zrozumieniem tego, co zrobili, i patrzą z podejrzliwością na świat dorosłych.
Jedyną możliwą drogą jest spojrzenie na nich “od dołu”, bez uprzedzenia, bez pochopnych osądów, bez stawiania pytań, dostrzegając to dobro, które wciąż istnieje w każdym z nich. Kształcenie w duchu godności – również poprzez zadbanie o samego siebie, szkołę, naukę – wymaga czasu, cierpliwości i zaufania. „To, czego nie ma dzisiaj, będzie jutro” – powiedział na zakończenie.
